محمداکرم حسین بر

خدا را هزاران مرتبه شاكريم كه بالاخره پس از 26 سال چشم انتظاري دانشجويان بلوچ اين دانشگاه ، تلاش و پشتكار خستگي ناپذير عده اي از دوستان علاقمند به فرهنگ و ادب به بار نشست و «استون» براي حفظ و صيانت از فرهنگ و ادب ، زنده نگه داشتن ميراث كهن ، هويت تاريخي و زبان باستاني بلوچ گام به عرصه فعاليت نهاد و باز صدهزار مرتبه سپاسگذاريم خداوند منان را كه اين حركت هر چند ناچيز مقبول خوانندگان و دوستداران فرهنگ و ادب قرار گرفت و توانست در حد توان خود رضايت خاطر آنان را برآورده سازد و اين ذوق و شوق ايشان بود كه انگيزه ما را براي ادامه اين كار دوچندان نمود و اميد است كه «استون» رسالت سنگيني را كه بردوش گرفته به نحو احسن به اتمام و اكمال برساند. باز جاي خوشحالي است كه همراه با تولد استون ، سيل رحمت هاي الهي به سوي سرزمين خشك و خشن بلوچستان سرازير گشت و پس از 8 سال خشكسالي متوالي كه زندگي مردم صبور بلوچ را فلج كرده ، اقتصاد ناچيز متكي به كشاورزي و دامپروري آنان را درهم كوبيده و سيل گسترده مهاجرت روستائيان و عشاير به شهرها را سبب گرديده بود، زمين بارديگر نفس كشيد و گرماي دمِ و آن نوازش قطرات پر بركت باران ، اميدي تازه در مردم ايجاد گرد و بار ديگر كودكان معصوم بلوچ سرسبزي را ديدند و لطافت باران را حس كردند و اين چيزي نبود جز تحقّق آرزوي نماينده فقيد بلوچستان شادروان مهندس مسعود هاشمزهي (رح) كه همواره مسئولين دولت را براي دلجويي از مردم مصيبت ديده از خشكسالي هاي اخير فرا مي خواند، هر چند مسئولين بي مهري كرده و اين مردم صبور را در تقابل نفسگير با طبيعت خشن تنها گذاشتند . اما بار ديگر اين طبيعت سركش هر چند با از بين بردن امكانات مادي و اقتصادي مردم ، نتوانست روح بلند و تسليم ناپذير مردان و زنان بلوچ را تسخير كند و در اين جدال نابرابر در مقابل آنان زانو به زمين زد و اينك اين همان كوير خشك و سوزان بلوچستان است كه قدمگاه مردان و زنان سخت كوش بلوچ را كه مسرور از سربلندي در اين امتحان طاقت فرسايند ، با سبزه اي به لطافت حرير فرش كرده و در مقابل آنان سر تسليم فرود آورده است . نكته اي ديگر ، كه جاي بحث دارد ، سفر خانم دكتر كارينا جهاني، دكتراي زبان شناسي و استاد دانشگاه اوپسالاي سوئد به بلوچستان است كه واقعاَ زحمات ارزنده ايشان به عنوان يك غير بلوچ براي زنده نگه داشتن زبان و ادبيات بلوچي و شناساندن آن با مطالعات و تحقيقات علمي گسترده، شايسته تقدير و تشكر است، اما اين رسم ميهمان نوازي و ميزباني ايراني ها نبود كه دانشگاه بزرگ سيستان و بلوچستان كه ميزبان ايشان بود و چند سند همكاري را نيز توسط ايشان با دانشكاه اوپسالا امضاءكرد،    

 سخنراني علمي ايشان را در يك اتاق 30 متري برگزار كند كه جمع كثيري از مراجعه كنندگان نتوانند در اين مراسم شركت نمايند. ايشان كم شخصيتي نبود، ايشان فردي مطرح و تنها متخصص خارجي زبان بلوچي در سطح بين‌المللي است . ايشان كسي است كه بهترين سالهاي عمرشان را صرف مطالعه و تحقيق بر روي زبان هاي ايراني كرده است ، آيا حقش بود كه اينگونه جوابگوي زحماتش باشيم؟! كه شايسته است مسئولين محترم دانشگاه در اين گونه موارد مديريت و برنامه ريزي بيشتري به خرج دهند . همچنين جاي تأسف است كه امروزه با درك واقعيت خطر نابودي اين زبان ارزنده باستاني و كهن ايران زمين ، هيچگونه اقدام بازدارنده اي نه از سوي خود بلوچ زبانان (منظور بلوچ زبانهاي ايران است كه لهجه هاي آنان بيشتر توسط زبان فارسي تهديد مي شود) و نه از سوي دولت و مجامع علمي صورت نمي گيرد . سالهاست بحث دادن مجوز براي تدريس زبان و ادبيات بلوچي در مدارس و دانشگاهاي مناطق بلوچ زبان ايران مطرح است ، اما هنوز متأسفانه با وجود تصريح قانون اساسي براي تدريس زبانهاي محلي در كنار زبان رسمي كشور، هيچگونه اقدامي در اين زمينه صورت نگرفته است !! كه تحقق اين امر ميسر نخواهد شد، مگر با بوجود آمدن يك تحرك و پويايي در خود بلوچ زبانها كه از همه ابزارها براي حفظ و صيانت از زبان مادريشان تلاش نموده و اين امانت گرانبها را كه ميراث ارزنده گذشتگان ماست و هويت ما وابسته به آن است ، عيناً به نسل هاي آينده منتقل نمايند.

.
 

• آموزش وپرورش( آ . پ) . فعاليتي است مداوم و براي رشد و تكامل انسان ، غناي فرهنگ و تعالي جامعه . به عبارت ديگر آ . پ مختص دوره خاصي نيست يعني محدوده زماني ندارد . انسان از بدو تولد تا واپسين دم زندگي مي آموزد  و بلوغ پيدا مي كند  وكاملتر مي شود جامع است از آن نظر كه تمام ملازمات رسيدن به كمال فردي و جمعي را در برمي گيرد هم به رفاه  وآسايش مادي توجه دارد ، هم پرورش ارزشها – بينش‌ها – منش‌ها – و دانستنيهاي كه بشر را بسوي عدالت  وامنيت اجتماعي و خلاقيت  وتحول غذاي معنوي و فرهنگي رهنمون مي كند آ .پ فعاليتي مداوم ، جامع و حقي است براي تمام افراد بدون اينكه در انحصار طبقه اي خاص قرار گيرد . بدين ترتيب آ. پ نيازي است مستقل در مواردي كه به رشد و تكامل فرد و همچنين غناي فرهنگي اجتماع مي پردازد نيازي است وابسته در مواردي كه براي نيل به خواسته ها و نيازهاي اجتماعي ، اقتصادي، سياسي بكار مي رود مطالعاتي كه در سطح بين الملل صورت گرفته نشان مي دهد كه بين رشد اقتصادي  وتوسعه آ.پ رابطه اي مستقيمي وجود دارد سطح آ. پ در كشورهاي پيشرفته بالا است و در كشورهاي فقير و عقب مانده پايين است اين جا اين سوال مطرح مي شود كه آيا بالا بودن سطح آ. پ موجبات رشد اقتصادي ـ صنعتي را ايجاد مي كند يا رشد اقتصادي است كه موجبات ترقي آ . پ و فرهنگ را فراهم مي‌آورد به همان نحو كه اثرات آ. پ از نظر اقتصادي مدنظر است، اثرات اجتماعي آن نيز حايز اهميت است . يكي از دانشمندان مشهور به اسم لكت مي گويد : همان گونه كه بالا بودن آ.پ سطح توليد و اقتصاد رابالا مي برد ، توزيع ثروت رانيز عادلانه تر مي‌كند. منظور اين است كه آ.پ براي تحرك و ارتقاي اجتماعي (رفتن از پايگاه بالاتر ) و بهربرداري از امتيازات اجتماعي و اقتصادي لازم است . كساني كه از آ.پ كافي بهره مند نشده اند ، نسبت به كساني كه به مدارج عاليه آ. پ راه يافته اند عقب تر مي مانند و از فرصت ارتقا و تحرك اجتماعي كمتري برخوردارند ، چه در سطح جهاني و چه در تقسيم بندي يك كشور . بنابراين براي دستيابي به اهداف خاص نياز به برنامه ريزي اجتناب ناپذيراست ، پس برنامه ريزي آ. پ با مشخص ساختن هدفها و اولويتهاي آموزشي و كشيدن نقشه و طرحهاي براي رسيدن به آنها سر و كار دارد . بنابر آنچه ذكر شد ، برنامه ريزي آ.پ هم شامل برنامه ريزي درسي ، تعيين محتواي درسي يك سال ، دوره رشته و … را در بردارد و هم برنامه هاي مشخص و ويژه آ. پ را در بر مي گيرد كه داراي هدفي كاملا مشخص و دقيق و قابل اندازه گيري مي باشند و هم برنامه ريزي نيروي انساني كه شامل تربيت عموم كاركنان مورد نياز جامعه ميباشد، از نيمه ماهر و ماهر گرفته تا مهندسان تكنسين ها و دكترا و …. و هم شامل برنامه هاي رشد فرهنگي و تعالي جامعه مورد نظر رسيده به امنيت  وعدالت اجتماعي است .

گذري كوتاه بر رويكرد آ. پ دراستان سيستان و بلوچستان :

• اوايل انقلاب منطقه بلوچستان بنا به سياستهاي دولت شاهنشاهي از نظر سياسي ، فرهنگي ، اقتصادي منطقه اي توسعه نيافته و محروم بود و ساخت اجتماعي اين منطقه بر شيوه طوايفي ، قومي و قبيله اي و مبتني بر كشاورزي و دامداري بود كه اكثر مردم آن بي سواد و داراي معلومات كم نسبت به دنياي روز بودند . از اويل انقلاب اسلامي برنامه هايي براي رفع معضل اجرا شد كه باعث شد از 90 درصد بي سواد جامعه بلوچ به وفع فعلي كه در همه مناطق بلوچستان از شهر  وروستا گرفته تا كوه آ. پ توسعه  وگسترش يافته  واكثريت جامعه جوان منطقه داراي سواد خواندن و نوشتن مي باشند . مطلب بعد اينكه در بافت قديمي جامعه بلوچ امكان تحصيل براي دخترفراهم نبود ، ولي بعدا بنا بر برنامه ريزي فرهنگي  وزير ساختي كه صورت گرفت كم كم مدارس دخترانه در كنار مدارس پسرانه به وجود آمد  وبه دنبال آن مردم بلوچ درك كردند كه جامعه مثل قبل نيست و بايد دختر براي تحصيل علم و دانش به مدرسه و دانشگاه برود و كسب علم كند مطلب بعد اينكه – برنامه هاي تربيت معلم كه موجب شده تا حدود زيادي كمبود نيروي انساني در زمينه شغل معلمي جبران شود و فرزندان اين مرز و بوم خود به تدريس اشتغال يابند و به دنبال آن مردم تشويق شوند كه به فكر تحصيلات عاليه اشتغال در پست هاي بالاتر بيفتند كه هر سال تعداد زيادي از فرزندان اين مرز وبوم در دانشگاهاي مختلف كشور تحصيلات خويش را دنبال كنند. اما اين يك جنبه قضيه است و جنبه ديگر آن مسايلي است كه در ساخت دروني  واولويت بنديهاي آ. پ مي باشد كه بعداز 25 سال سايه شوم محروميت هنوز بر دوش مردم اين منطقه سنگيني مي كند

مسئله اول : عموميت دادن تحصيلات ابتدايي بدون توجه به فراهم آوردن تسهيلات لازم براي ادامه تحصيل افراد يا كيفيت مواد آموزشي ارائه شده هدف عمده اين بودكه نسبت مدرسه روها را در كل جمعيت واجب التعليم افزايش‌دهد

مسئله دوم : تامين نيروي انساني براي چرخش اقتصادي اداري استان مي باشد كه اويل اصلا مدنظر نبود مشكلات عمده تعليمات فني و حرفه اي در بلوچستان عدم فرهنگ سازي از سوي دولت نبود امكانات كافي و مدارس حرفه اي براي آن كه منجر به در دست گرفتن اكثر كارهاي نيمه ماهر بوسيله مهاجران افغاني شدو به طبع آن مردم بلوچ به دنبال شغل هاي كاذب باشند لذا هماهنگ كردن برنامه هاي آموزشي با برنامه هاي عمراني و اجتماعي و اقتصادي ضرورت دارد تا كادر اداري  وحرفه اي مورد نياز منطقه از نيروي بومي تامين شود

 

مسئله سوم : كمبود معلم بزرگ ترين مانع گسترش آ . پ در همه سطوح آن اعم ازابتدايي . راهنمايي . دبيرستان  ودانشگاه مي باشد كه براي جبران آن دو راهكار موجود مي باشد : 1. تربيت معلمان بيشتر 2. استفاده از وسايل جديد كمك آموزشي در تدريس . در منطقه برنامه ريزيهايي در اين راستا صورت گرفته است ، ولي قوت و ضعف برنامه هاي تربيت معلم وابسته به كيفيت آن مي باشد نه به كميتش  .ديگر اينكه در اكثر مناطق از معلمان حق التدريس با ميزان تحصيلات دبيرستان انجام مي گيرد كه به علت عدم مهارت در عمل تدريس و تجربه لازم دانش آموزان كساني بار مي آيند كه از مدرسه و درس بيزار بوده و اظهار بي علاقه اي مي كنند اين موضوع به ارائه نامطلوب مواد درسي از سوي معلم كه موجبات رضايت خاطر وي را فراهم آورده و در او ايجاد انگيزه و برانگيختگي مي كند بستگي دارد ، زيرا امروزه مسئله شركت فعال دانش آموز در كلاس مطرح است كه يادگيري را معنا دارو جذاب جلوه مي دهد  ومطلب بعد عدم تطابق مواد درسي ارائه شده با محيط اجتماعي بيرون كه به عنوان يك چيز بدون كاربرد جلوه مي كند

 

مسئله چهارم : نهضت سواد آموزي است كه به منظور رفع بي سوادي در كشور مطرح شد . در اين استان نيز اين طرح اجرا شد تا بي سوادي منطقه را جبران كند كه شكل مبارزه با بي سوادي به خود گرفت اما فعاليت اين نهضت قابل ستايش است كه تا حدودي اين مشكل رابر طرف نموده است ، ولي نظر به اينكه اكثر مردم منطقه بي سواد ، كشاورز و دامدار بودند و بنا به وضعيت متغيير جهان روز و رشد و توسعه صنعت ، تلفيق سواد آموزي با آموزش حرفه اي نيمه ماهر ضرروي مي نمود تا ضمن سواد آموزي فعاليت هايي در سطح نيمه ماهر صورت گيرد و حرفه هاي اين چنين از منظر نيروي بومي تامين شود ، در صورتي كه در اكثر كشورهاي جهان آموزش بزرگسالان ديگر فقط جنبه سواد آموزي ندارد بلكه درقالب باز آموزي اجرامي شود .

مسئله پنجم : كمبود مدارس كه از موانع مهم و چشمگير گسترش آ .پ مي باشد  وهمچنان در بيشتر روستاهاي منطقه اين مسئله به چشم مي خورد دو اكثريت مدارس در نوبت هاي دو شيفته  و هر كلاس با 45 نفر برگزار مي گردد حتي در برخي مناطق ، كلاس درس در كپرها برگزار مي شوند و فاقد هر گونه امكانات مي باشند . ديگر نبود وسايل كمك آموزشي است كه منجر به عدم توانايي معلم در ارائه مطلوب مواددرسي به دانش آموزان شده و بي توجهي دانش امور را دنبال خواهد داشت . ديگر عدم مهارت و تجربه كافي دربرخورد بامسايل تربيتي دانش آموزان است كه نتيجتاپاسخ منفي به دنبال خواهد داشت .

مسئله ششم : نظام تقليدي و ارداتي آ. پ باتوجه اين نكته كه در هر منطقه نظامي متفاوت باتوجه به موقعيت ووضعيت آن منطقه لازم مي آيد تا كارآيي داشته باشد و به مقاصد آن دست يافت .

 

مسئله هفتم : محصول آ. پ به محتواي هدفها ، چگونگي اجرا ، نوع مديريت آن بستگي دارد ولي عيب كار چه در سطح كشوري و چه در سطح اين منطقه در چگونگي اجراي آنها است كه از حد شهار فراتر نمي رود يا به قول معروف فرماليته است . لزوما دراين منطقه باتوجه به بي مهريهاي صورت گرفته در گذشته و سياست گذاريهاي دولت  واعمال نظرهاي سليقه اي و مديريت ضعيف كه عدم ارزيابي و كنترل موثر از سيستم آ. پ را مي توان نام برد كه در اين كنترل به نكات ضعف وقوت آن پي مي بريم و نهايتا اصلاح آن را منجر مي شود

عواملي كه منطقه را باعدم رشد و توسعه آ.پ اقتصادي و اجتماعي رو به رو كرده است  وبه آن دامن زده است :

1- فرآيند يادگيري زيرا كه جرياني تدريجي ميباشد و محصول آن ديررس است بايد در اين راستا ايجاد انگيزه نمود و دانش آموز را در فعاليت يادگيري  وياددهي سهيم كرد و مطالب را جذاب جلوه داد .

2- مجموعه دستاوردهاي علم آ.پ كه روز به روز بر دامنه آن افزوده ميشود و عالمان اين علم درهمه زمينه ها نظر داده اند ولي در منطقه مافقط با تغيير يك نام با يك ديگر ختم مي شود

3- ساخت آ. پ مي تواند براي همه راهگشاي تحصيل باشد يا بر عكس با ابعاد سده هاي مقرراتي ، تعبيه انواع بخشنامه ها مسير گسترش آ . پ را با موانع گوناگون روبه رو كند .

4- فلسفه مسلط اجتماعي و سياسي تصميم گيري كشور كه تابعي از آن چيزي است كه دولت مي خواهد ، اگر آ . پ را فعاليتي آينده ساز بداند ، در نتيجه بار مسئوليت و دامنه فعاليت آن گسترده تر مي شود ولي اگر آن را فعاليتي آينده نگر حساب آورد كه نيروي شكل گيرنده و منفعل است ، بنا بر اين بار آ. پ و دامنه فعاليت آن سبكتر و محدودتر مي باشد .

5- توزيع آ . پ با توجه به اينكه تحصيلات در كشور رايگان مي باشد ولي آيا بچه هاي روستا و شهرها از آ . پ و امكانات برابر استفاده مي كنند ؟ مناطق آموزشي مختلف كشور چطور ؟

از موانع و مشكلات دست يابي به آموزش و پرورش عالي و خوب مي توان به موارد زير اشاره كرد : دوري از مراكز آموزش عالي و خوب – زندگي در مناطق محروم  وروستاها – فقر و مضيقه هاي مالي و مقررات نام نويسي براي تحصيلات بالاتر و ….

6- منابع مالي اختصاص يافته به آموزش و پرورش منطقه كه نشان دهنده ميزان توجه دولت به اين بخش از كشور مي باشد با توجه به محروميت اينجا.

7- كمبود نيروي انساني كه از اساسي ترين مقولات پيش روي رشد و توسعه منطقه ميباشد كه در همه سطوح آ. پ چه از لحاظ كمي يا كيفي با كمبود (معلم . محقق . مشاور . مدير ) روبه رو هستيم . پس براي رفع مشكلات موجود و محروميت زدايي از منطقه  واز دوش مردم اصولي چند كه در سطح بين المللي مورد قبول واقع شده پيشنهاد مي گردد . باشد كه با دست در دست هم قرار دادن هم بتوانيم رشد و توسعه منطقه را به ارمغان آوريم :

 الف . شناخت تنگاها و موانع               

ب. شناخت امكانات و نيازها

ج. تعيين ضوابط لازم براي تصميم گيري  وبرقراري اولويتها

د. تعيين تمركز و عدم تمركز و زمينه اشتراك مساعي كل افراد جامعه درفعاليتهاي برنامه ريزي

ه . ايجاد تعادل و هماهنگي بروني بين آ. پ با نيازها و امكانات  وبازار كار و بررسي تغييرات و تحولات اقتصادي و اجتماعي  ودر نظر گرفتن تاثير آنها در يكديگر

و. ايجاد تعادل  وهماهنگي دروني بين فعاليتهاي متنوع آ.پ

و بررسي عواقب تصميم گيري ها و راه حل هاي متنوع پيشنهادي و مقايسه مزايا و معايب  وتعادل دربخش هاي مختلف مسئله آخر اينكه اگر قرار باشد آ .پ در منطقه بر اساس روند موجود پيش رود رشد كند ديگر احتياجي به اين همه ريخت و پاش و برنامه ريزي نمي باشد ، بلكه براي آن است كه در روند موجود تغيير  وتحول ايجاد شود  وآن را در مسيري جديد قرار دهد و كمبودهاي كمي و كيفي آنرا بر طرف سازد  وگرنه اين معايب راشامل حال تعداد بيشتري از دانش آموزان مي كنيم .