تعرفه هاي برق، ابزار بسيار موثري در دست مديران صنعت برق است كه با استفاده از آن ميتوان عرضه و تقاضاي انرژي برق را بهينه كرده و از سرمايه گذاريها بهره بيشتري گرفت. توجه به وضعيت مالي و اقتصادي صنعت برق ميتواند راه گشاي طراحي تعرفه هايي با ساختار مناسب باشد. در طراحي ساختار تعرفههاي برق بايد دقت شود كه تمام عوامل بخش عرضه و تقاضا مورد توجه قرار گرفته و اثرات هر دو، ديده شود. تنها پرداختن به هزينه هاي انجام شده و سعي در پايه گذاري تعرفه ها براساس هزينه ها نمي تواند مسائل مالي و اقتصادي صنعت برق را جوابگو باشد بلكه مشتركان و چگونگي مصرف آنها نيز به عنوان تعيين كننده تقاضا اهميت ويژهاي دارد و خصوصيات مصرفي آنها ميتواند در طراحي تعرفه هاي مطلوب، مورد توجه باشد.
بـراي دستيـابي بـه ساختـار بهينـه تعرفه هاي برق بايد برخي مسائل مورد بحث و بررسي قرار گيرند كه عبارتند از:
ـ هزينه تمام شده انرژي برق
ـ منابـع مالـي مـورد نيـاز بـراي سرمايه گذاريهاي آتي
ـ وضعيت مصرفي مشتركان و اثرات مصرف بهينه بر كاهش هزينه تمام شده
ـ مطلوبيت ايجاد شده در قبال مصرف انرژي براي مشتركان برق.
بهتر است عوامل موثر در ساختار تعرفههاي برق را قبل از تقسيم بندي فوق به دو دسته عوامل دروني و بيروني تقسيم كنيم.
عوامل دروني، ناشي از چگونگي عرضه انرژي برق است و عوامل بيروني به دور از مسائل صنعت برق به مشتركان، باز مي گردد. در اين ميان نقش عوامل بيروني، اهميت ويژهاي دارد و حتي عوامل دروني را تحت الشعاع قرار ميدهد. وضعيت مصرفي مشتركان و مطلوبيت ايجاد شده براي آنها و حتي منابع مالي مورد نياز براي پاسخگويي به تقاضاي مشتركان برق، همگي از عوامل بيروني هستند. هزينه تمام شده انرژي برق نيز قبل از آن كه تحـت تاثيـر سياستگـذاريها و اعمـال مديـريـت در داخـل صنعـتبرق باشـد، تحت تاثير عوامل بيروني است. بنابراين به دليل دامنه وسيع تاثير عوامل بيروني، در هنگام طراحي ساختار تعرفههاي برق بايد نگرش خاصي به آنها داشت.
تعرفه هاي برق ميتواند متاثر از مجموعهاي از عوامل باشد. طراحي صحيح تعرفه هاي برق ميتواند علاوه بر آن كه نظام و الگوي صحيح مصرف را در مشتركان ايجاد ميكند، هزينه هاي جاري و سرمايه اي صنعت برق را نيز تامين كند.

هزينه تمام شده انرژي برق

بحث در مورد هزينه تمام شده، بسيار پيچيده و طولاني است. در اين جا به صورت بسيار ساده به اين مقوله پرداخته ميشود تا براي درك مفاهيم بعدي به صورت پايهاي بكار گرفته شود.
در صورتي كه فرض كنيم بار هر دوره زماني (سال، روز) به اوج بار، مياني و پايـه تقسيـم ميشود و هزينـهها شامل
دو قسمت اصلي جاري و سرمايهاي باشد بنابراين جدول و نمودار (1) را خواهيم داشت.
هزينه توليد در هر يك از سه برهه زمان برابر است با:
تعدادساعت * هزينه جاري + هزينه سرمايه اي

اگر منحني تداوم بار را به نحوي مورد شناسايي قرار دهيم، به حداقل رساندن هزينه ها در هر وضعيت، ساده خواهد بود. حداقل هزينـه ها در واقع، زماني اتفـاق ميافتد كه هزينههاي جاري و سرمايهاي در حداقل ممكن باشند. حال اگر يك كيلووات تقاضاي جديد به بار پيك اضافه شود، بايد بررسي شود كه چه اتفاقي در توزيع هزينهها خواهد افتاد.

هزينه هر كيلوواتساعت تقاضاي اضافي در اوج بار =

در اينجا به دليل آن كه هزينه هاي سرمايهاي توليد يك كيلووات ساعت بسيار زياد است و اين هزينه بايد به تعداد ساعات كمي تقسيم شود و بعد با هزينه جاري هر كيلووات ساعت انرژي جمع شود كـه رقـم بـه دست آمده بسيـار بزرگ خواهد بود. به اين ترتيب با يك مثال بسيار ساده، مشخص ميشود كه چگونه قبل از آنكه عوامل دروني در هزينه تمام شده هر كيلووات ساعت انرژي برق تاثير بگذارند، اين عوامل بيروني است كه هزينه هر كيلووات ساعت را تعيين ميكند. استفاده بهينه از سرمايهگذاريها تنها با طراحي تعرفههايي كه بتواند مشتركان را بـه سمـت مصرف بهينـه سوق دهـد امكانپذير خواهد بود. كنترل تقاضا،
راه اصلي براي سامـان بخشيدن بـه سرمايه گذاري است.

مطلوبيت ايجاد شده در قبال مصرف انرژي برق براي مشتركان

يكي از مسائل عمدهاي كه بايد در طراحي تعرفه، موردنظر قرار گيرد مساله مطلوبيت ايجاد شده در قبال مصرف انرژي برق است. اين مطلب به هزينه عرضه و يا عوامل موثري كه بر آن، تاثير مستقيم دارند بستگي ندارد ولي در طراحي تعرفه ها نميتوان آن را دخالت نداد. اين عوامل گاه ميتواند به صورت مثبت و يا به طور منفي در تعيين قيمت انرژي،اثر داشته باشد. به هر طريق، مساله درآمد مشتركان برق در تدوين تعرفههاي برق بايد مورد نظر قرار گيرد. در اين گذر نميتوان تمام مشتركان را مورد بحث و بررسي قرار داد و به عنـوان بـحث اصـلي، مشتـركان خانـگي كممصرف، موضوع اصلي خواهند بود. بنا به آنچه گفته شد به دليل مصرف مشتركان خانگي در ساعات اوج بار، قطعاً هزينه تمام شده هر كيلووات ساعت انرژي مصرفي آنان بالا خواهد بود.