|
|
|
فراهم نمودن فرصتهای مناسب جهت تولید نوشته های خلاق
الف – نوشتن داستان برای تصاویر
ب – کامل کردن داستان نیمه تمام
ج – نوشتن انشاهای خلاق
د – سرودن شعر
مقــــــدمــه
جهت بالا بردن تحرک و شادابی فضای کلاس باید از راههای خلاقانه وارد شد و همه احساس مسئولیت کنند و میزان معلومات و دایره ی واژگان و بافت اطلاعاتی خود را افزایش دهند .
تمرینات کتاب « بخوانیم و بنویسیم » در کلاس به دانش آموزان آزادی بیشتری می دهد و او راحت تر صحبت می کند و ذهنیات خود را به بقیه بیان می کند و آموزگار نباید دانش آموز را محدود کند که همین امر سبب خلق و ساخت مسائلی جدید می شود . به عنوان مثال با طرح سوالاتی از قبیل « نام این شعر را بگو ؟ » یا « اگر تو پرنده بودی چه می کردی ؟ » و یا « اگر ماهی بودی دوست داشتی چه کارهایی انجام دهی ؟ » و یا « اگر گل بودی دوست داشتی دیگران با تو چگونه رفتار کنند ؟» و سوالاتی از این قبیل باعث می شود دانش آموز از خلاقیت خود بهره بگیرد .
با استفاده از تصاویری که در اختیار دانش آموز می گذاریم و از او می خواهیم برای آنها قصه بسازد و یا خمیر بازی در اختیارش می گذاریم تا مطابق علاقه ی خود چیزی بسازد بعد شکل هایی را که بچه ها ساخته اند در اختیار دوستانشان قرار می دهیم تا براساس آنها داستان بسازند و تمام اینها می تواند نمونه ای از فراهم نمودن فرصت های مناسب جهت تولید نوشته های خلاق باشد . همین طور کشیدن نقاشی خود بچه ها و تعریف و تفسیر نقاشی توسط خود و یا دوستانش باز هم باعث خلاقیت و پرورش مغز و فکر او می شود . اگر کار در کلاس به صورت گروهی انجام شود باعث می شود که معلومات دانش آموزان بین خودشان پخش شود و در داخل گروه بیان شود . در نتیجه افراد کم حرف و کم توان هم فرصت پیدا می کنند از طریق شنیدن مطالب دیگران اطلاعاتی کسب کنند و هرگاه لازم بود آن ها را با معلم خود در میان بگذارند و چون مطالب کتاب مطابق اطلاعات روز است باعث می شود بچه ها علاوه بر گروهی کار کردن به حقوق یک دیگر احترام بگذارند و هنگام صحبت کردن دیگران را نیز قانع کنند و یا اینکه چگونه اظهار نظر کنند و یا به درستی از وسایل استفاده کنند و در قبال آنها احساس مسئولیت کنند .
اشعار موجود در کتاب باید دانش آموزان را با مسائل اجتماعی و تربیتی آشنا کند و چگونگی توجه به اطراف را به آنان یاد دهد . برای بالا بردن خلاقیت دانش آموزان باید از نمایش استفاده کرد که دانش آموزان با کار گروهی نمایش اجرا کنند و از حاصل کار خود لذت ببرند .
تمرین ها باید دانش آموزان را مجبور به صحبت کردن کند تا دایره ی وازگان آن ها افزایش یابد و احساسات خود را بهتر بیان کنند و مسیر آداب اجتماعی را یاد بگیرند و با این تمرینات اظهار نظر ، ارائه ی پیشنهاد و انتقاد کردن را بیاموزد .
در فعالیتهایی مانند خواندن شعر ، تقلید صدا ، اجرای نمایش و تمرین های گوناگون دانش آموزان به سمت خلاقیت تحریک می شوند .
ما باید گوش کردن و دقت و تمرکز را بالا ببریم و با کارهایی از قبیل « بگرد و پیدا کن » تمرکز بینایی را تقویت کنیم تا فرصت مناسب برای تولیدات خلاق ایجاد شود .
استفاده از گفتگو با دوستان ، نقاشی ها ، تصاویر ، نوشته ها ، خطوط و رنگ آمیزی کتاب و خط های استفاده شده در آموزش باعث ایجاد خلاقیت و شادی در دانش آموزان می شود .
استفاده از فعالیتهایی مانند نقاشی ، شعر ، جمله سازی ، خلاصه نویسی ، کامل کردن و نوشتن داستان برای تصاویر و کامل کردن داستانهای نیمه تمام و سرودن شعر در کلاس می تواند خلاقیت را بالا ببرد .
تمرینهایی مانند « مرتب کن » و « کامل کن » به دفعات مختلف می تواند حس دقت را بالا ببرد .
باید توجه داشت 4 مهارت زبانی یعنی " گوش دادن ، سخن گفتن ، خواندن و نوشتن " به یک اندازه مورد توجه قرار گیرد تا دانش آموزان خلاقی ساخته شود .
پایه ی اول اساس و زیربنای کار آموزشی است . اهمیت به خوب گوش دادن خوب صحبت کردن و سخن گفتن و خواندن و نوشتن می تواند زیربنای پایه ی دانش آموزان را درست و اصولی طرح کند .
مهارت نوشتن نیاز به بهبود احساس دارد و احساس باعث پرورش خلاقیت ، آشناکردن دانش آموزان با رفتار مناسب فردی و اجتماعی ، تقویت درک سمعی و بصری و ایجاد شور و نشاط در کلاس و گسترش واژگان کودکان را باعث می شود .
برای تقویت نوشتن و ایجاد خلاقیت باید موارد زیر را در نظر گرفت :
1 – تمرین های دست ورزی نشانه های فارسی
2 – کامل کردنی با تمرینهای متنوع
3 – تفکیک صداها و هجاها
4 – وصل کردنی
5 – تشخیص صداها و نشانه ها
6 – پاسخ دادنی
7 – رو نویسی و تصویر نویسی
8 – کلمه سازی
9 – دنباله نویسی
10 – جمله سازی
11 – اشتباه یابی
12 – مرتب کردنی
13 – رنگ زدنی
14 – دسته بندی
15 – انتخاب کردنی
می توان از خاطره نویسی ، نمایش ، موسیقی ، شعر ، نقاشی ، رویانویسی و خواب نویسی استفاده کرد . مثلا تصویر خواب را کشیدن و یا تصویر آرزو کشیدن و یا تصویر تخیلات و فکرهای خود را کشیدن اینها همه باعث خلاقیت و ابداع در نوشتن می شود .
رنگ آمیزی و نمایش بازی کردن در کلاس می تواند باعث ایجاد خلاقیت بیشتر شود . نوشتن معنی کلمات ، دنباله نویسی ، نشانه گذاری ، مقایسه کردن ، پاسخ به پرسش ها باعث نگارش خلاق و تخیلی ، نوشتن عقاید شخصی ، کلمات مخالف ، مترادف ، هم خانواده ، آدرس نویسی ، بند نویسی ، شعرخوانی و شرح حال تصاویر و یا شرح حال نویسی و ............ همه در خلاقیت می تواند مورد توجه قرار گیرد .
الف – نوشتن داستان برای تصاویر
در این قسمت آموزگار می تواند تصویرهای مختلف در مورد موضوعات مختلف کشیده و به کلاس بیاورد می تواند تصویر را به قسمتهای مختلف تقسیم کند و یا اینکه چند تصویر متفاوت را جلوی چشم دانش آموزان قرار دهد سپس 5 دقیقه بحث گروهی بین دانش آموزان قرار دهد و بعد هر کسی نوشته ی خود را کامل کند سپس برای هم بخوانند و نوشته های یکدیگر را تصحیح کنند .
یا اینکه معلم دانش آموزان را گروه بندی کند و به هر گروه یک پاکت محتوی تصویرهای بریده شده بدهد و از آنها بخواهد تصاویر را با هم مرتب کنند ، در جریان مرتب کردن از دور مراقب رفتار آنها باشد در پایان تصاویر را مورد بررسی قرار دهد تا کامل ترین را انتخاب کند و از بچه ها بخواهد با هم مشورت کنند و هم اندیشی داشته و با هم درباره ی اجزای تصویرها گفتگو کنند و نتیجه بگیرند .
معلم باید به اندیشه ها و پرسش ها و جست و جوگریهای کودکان جهت دهد تا شباهتها و تفاوتها کشف شوند . معلم می تواند بعد از آنها بخواهد هر گروه برای تصویرهای خود 5 جمله بنویسد و در آخر همه را به نمایش بگذترد تا دانش آموزان از آنها لذت ببرند . یا تصاویری نشان دهد و از دانش آموزان بخواهد در گروه ببینند و با هم گفتگو کنند یا از آنها داستان گویی برای تصاویر بخواهد تا برای تصاویر خود داستان بسازند . یعنی دانش آموز خودش نقاشی بکشد و برای نقاشی خود چند جمله بنویسد و یا اینکه در چند پاکت مختلف یک تصویر را بگذارد و از بچه ها بخواهد یکی آن را ببیند و برای دیگران تعریف کند و بیان کند که چه شکلهایی در تصویر است سپس دانش آموزان با هم مشورت کنند و چیزی بنویسند و بعد با تصویر مطابقت دهند .
در کلاس اول تصویرهای " ببین و بگو " که با دقت دانش آموز می بیند و با مشورت در مورد هر تصویر بحث می کند .
ب – کامل کردن داستان نیمه تمام
در این مورد در کلاس اول آموزگار می تواند از روش قصه گویی استفاده کند . همین طور که در کتاب " بخوانیم " وجود دارد داستان یکی از کتابهای خوب را که شنیده ای برای دوستانت بگو همین باعث خلاقیت و ذهن پروری در دانش آموز می شود .
معلم داستانهای ساده را تا نیمه تعریف کند و از دانش آموزان در سه ماهه ی دوم سال بخواهد 5 جمله برای پایان داستان بیان کنند . البته در حین تعریف پایان داستان باید به صورت سوال از دانش آموزان باشد تا حس کنجکاوی دانش آموزان را برانگیزد .
البته داستان نیمه تمام می تواند به صورت یک نمایش خلاق از طرف دانش آموزان باشد که دانش آموزان یک نمایش اجرا کنند که پایان آن معلوم نباشد و پایان آن به عهده ی خود دانش آموزان باشد که با هم مشورت کنند و آن را به نتیجه ی درست برسانند .
در داستان باید تشکر از پدر و مادر ، احترام گذاشتن به بزرگترها ، دوست داشتن ، کمک کردن ، حفظ نظم و ترتیب و رعایت ادب و بهداشت و ایمنی در نظر گرفته شود و معلم راهنما باشد یا معلم یک تصویر کوچک همراه با چند جمله را کپی کند و در اختیار دانش آموزان قرار دهد . سپس آنها با مشورت برای بقیه ی تصویرها چند جمله بنویسند .
البته بعضی از فعالیتهای کلاسی باید به صورت بازی باشد تا جذابیت بیشتری داشته باشد . مثلا برای کامل کردن یک داستان نیمه تمام از طرح یک ماشین مقوایی بزرگ استفاده می شود با وارد شدن به کلاس و پرسش از آنها " بچه ها چه چیزی وارد کلاس شده " بچه ها جواب می دهند " ماشین " بعد می پرسیم" صدای آخر آن چیست ؟ " "ن" بعد با سوالهای دیگر ماشین چه می خواهدتا راه برود و غیره . کلمات دیگر را بچه ها پیدا می کنند " بنزین " و همین طور ادامه می دهیم حرف ، کلمه و جمله همین طور کامل می شود . با پرسش و پاسخ یک داستان ساخته می شود . " علی یک ماشین داشت . ماشین خود را دوست داشت . ماشین خراب شد .........................
ج – نوشتن انشاهای خلاق
در این مورد در کلاس اول می توان کارت هایی با ابعاد 10 * 10 تهیه کرد و روی آن کلمات را نوشت و به دیوار چسباند سپس دانش آموزان را گروه بندی کرد و اعضای گروه را تشویق کرد که هر چه زودتر با کلمه ها و مرتب کردن آن جمله سازی کنند و کار گروه در قالب بازی ، حرف آموزی ، جمله سازی و .... انجام شود و در آخر کلمات با هم مربوط شوند تا یک متن ساخته شود که با هم معنی داشته باشند .
و یا اینکه با همکاری دانش آموزان دفتر کار یا دفتر فکر زیبا و یا دفتر سبز و اندیشه های زیبا و سبز تهیه کرد و بچه ها بهترین نوشته های خودشان را در آن ثبت کنند و آن را در زنگ جمله سازی بخوانند .
نوشتن خلاق می تواند با نمایش خلاق دانش آموزان همراه باشد . با تعریف خاطرات خود مثلا دانش آموزان در کلاس به صورت گروه شده با هم بحث و گفتگو کنند و در این بحث و گفتگو به نتیجه گیری برسند سپس هر کدام با توجه به اندیشه و فکر خود جمله سازی کنند .
در کلاس اول نوشتن باید به صورت کوتاه و چند جمله باشد خاطره نویسی از کلاس خودمان در یک روز و یا در هفته ی گذشته چه اتفاقی افتاده ، تعریف خواب و رویا و آرزوهای خود دانش آموزان می تواند به صورت بارور کردن خلاقیت آنها باشد و یا اجرای نمایش عروسکی در کلاس درس و تعریف جریان نمایش توسط بچه های دیگر و نوشتن چند جمله از آن در کلاس . البته ورود به دنیای کودکان کار دشواری است . کارها و فضاها باید شاد و موزیکال باشد و از نمادهای ملی و آیینی به شکل رسمس تر ولی شاد استفاده کرد . از کتاب خوانی و نقاشی خلاق استفاده کرد تا خلاقیت دانش آموزان برانگیخته شود . تماشا به ابر و پیداکردن اشکال ، تماشای تصویرها و پیدا کردن تصاویر دیگر ، تصاویر مخلوط رنگها و پیدا کردن شکلهای مختلف همه باعث خلاقیت در دانش آموزان می شود . باید دامنه ی لغات مترادف ، مخالف و هم خانواده افزایش پیدا کند .
د – سرودن شعر
در این بخش می توان درس را با شعر داد و یا اینکه بازی با کلمات می تواند نقش داشته باشد مثلا بچه ها خوب دقت کنید آخرین صدای کلمه چیست ؟ پاکت بچه ها : ت حالا شما تو خورشید و خواندنی منو می بینی می بینی
در این تدریس می شود از دانش آموزان هم کمک گرفت با توجه دادن به آنها و کم رنگ خواندن کلمات آخر هر قسمت از شعر و خواستن از دانش آموزان برای پیداکردن کلمه ی مناسب با توجه به نشانه های خلاقیت در دانش آموزان که عبارتند از :
1 – دقت و توجه شدید در گوش دادن ، مشاهده کردن یا انجام دادن کاری
2 – شور و نشاط و مشغولیتها و بازیهای شدید جسمانی و فکری
3 – استفاده از قیاس در صحبت و مثال
4 – تمایل داشتن چالش با بزرگترها و عادت به وارسی کردن منابع مختلف و نگاه بادقت به اشیا کردن
5 – اشتیاق صحبت با دیگران درباره ی کشفیات و ادامه ی انجام برنامه بعد از تمام شدن وقت
6 – پی بردن به روابط در چیزهایی که به ظاهر با هم بی ارتباطند و پیدا کردن اشکال مختلف از رنگها و شکلهای به ظاهر ساده مثلا در یک طرح ساده شکل برگ دیدن یا کشتی دیدن در ابر یا اشکال دیگر
7 – فکرکردن به چیزی که مثلا در یک برنامه ی تلویزیون نشان داده می شود و کنجکاوی زیاد برای سردرآوردن از امور
8 – استفاده از اکتشافات با یک تجربه و بروز هیجان در صدا در اثر یک اکتشاف و عادت به سوال و آزمودن نتایج همراه با صداقت و میل شدید به اطلاع یافتن از امور و عمل کردن مستقل همراه با جسارت در گفتار
9 – دقت در نظر ، استفاده از نظریات و اشیا برای دستیابی به یک هدف ، طرح سوالات جدید و جالب و عجیب
10 – یادگیری به ابتکار خود و اعتماد به نفس
11 – طرح سوال و میل به اطلاع یابی و کشف احتمالات
یک آموزگار با دقت و توجه به این گونه نشانه باید راهها و روشهای مختلفی را به کار گیرد تا شکوفایی استعدادهای نهان کودکان را به بار آورد و در نهایت نسلی پرسش گر و کنجکاو و فعال در آینده داشته باشیم . اعتماد به نفس بالاست که صبر و شجاعت و مطالعه را زیاد می کند .
- استفاده از داستان ابتکاری همراه با شعر
در این بخش می شود درسها را با شعر ، سرود ، آهنگ و ترانه تدریس کرد که خود باعث شکوفایی استعدادهای دانش آموزان می شود .
به طور مثال تدریس درس « و » استثنا به صورت شعر و هم خوانی دانش آموزان و کمک از آنها در پیداکردن کلمات هم پایان در وزن و قافیه های شعرها مانند :
استفاده از داستان ابتکاری همراه با شعر
یکی بود یکی نبود زیر گنبد کبود غیر از خدا کسی نبود
دو تــــــــا اٌ نشسته بودند تک و تنها روی صفحه
اولـــــــــی دوید و رفــت دومـــی یواش اومـد
افـتاد و قـندونش شکســت
رفت لب حوض آب بخوره افتاد و دندونش شکست
یکـــی آمــد آب آورد یکــی آمــد نـان آورد
یکـــی کپســول آورد اون یکــی آمـپول آورد
آب و آمپول دادن بهش خـــــورد و خــــورد
آب کشیــــــد و بـــزرگ شد
شــــد « اٌ » استثنــا از دو تا اٌ شــد جــدا
اٌ اٌ استثنــــــــا از دو تا اٌ شـــد جــدا
مثل نـــــوک مرغابی یــا خــود ، در دوتـایی
بزرگ شد و از اون دوتا جدا شد هی خجالت کشید و آب کشید
وقتی بزرگ شد : اٌ : منم همون اٌ هستم
یه گوشه ای نشستم
حالا چه قدر بزرگم
اما چه تنها هستم
از اونا دور هستم
می بینی بعضی وقتها می چسبم
چه قدر که زیبا هستم
- نمونه های کار با دانش آموزان
معلم : بچه ها یک کلمه بگویید که آخر آن « ت » باشد
بچه ها : توت
معلم : آخر توت چه صدایی ؟
بچه ها : ت
معلم : حالا شما یک کلمه بگویید که اول آن ت باشد و به همین ترتیب تا آخر که هم بازی است و هم تفکربرانگیز است و یا اینکه با حروفی که یاد گرفته اند شکل بسازند ، تصویری در دفتر بچسبانند و داستان نویسی کنند .
تدریس دروس در قالب شعر برای بچه ها ایجاد انگیزه می کند تا دانش آموزان مبتکر و خلاق شوند . مثلا :
معلم : آ هستم آ هستم بچه ها اول چه کلمه ای بگذاریم
دانش آموزان : آب
معلم : آفرین اول آب نشستم هر جا که پا می ذارم من با خودم چی دارم
دانش آموزان : " بهار " " آبادانی " خوبی " و هر کدام که بهتر بود را با آهنگ خود انتخاب می کنند .
ویا اینکه بچه ها بهترین را انتخاب می کنند .
ت هستم ت هستم اول نشستم
توت کتاب بانک و .... دانش آموز " توت " را انتخاب می کند و می خواند و با شادی شعر می آموزد و همین کار باعث می شود تا خلاقیت آنها در شعرسازی و یا شعرخوانی بالا برود . و یا اینکه آموزگار چند کلمه ی هم آهنگ و هم وزن را به دانش آموزان می دهد تا اینکه آنها را انتخاب کند . مثلا :
بچه ها آی بچه ها امروز یه روز زیباست
روز زیباست یه روز زیباست یه روز خوبه یه روز مهربونه
تا دانش آموزان بهترین را انتخاب کنند . ویا اینکه دوست داری چه اسمی داشته باشد یا این شعر را نام گذاری کنید و با این اعمال می توان خلاقیت را در دانش آموزان بالا برد .
در ضمن با خمیربازی ، مجسمه سازی و گل بازی کرتکسهای مغز کودکان تواناتر می شوند و قوه ی خیال و خلاقیت جهت نوشتن بهتر دانش آموزان پرورش پیدا می کند . همچنین دانش آموزان با دیدن کارتون های زیبا و شاد خلاق تر و قصه گو می شوند .
به امید آن روز که همه به موفقیت و پیروزی برسند .
نتیجه گیری
در پایان این مقاله که جرعه ای از انبوه مطالب در این زمینه می باشد با این نتیجه می رسیم که باید با تمام وجود فکر و اندیشه ها را فقط آبیاری کنیم تا خودشان شکوفا وند نه اینکه مانند مجسمه آنها را خشک کنیم و تفکر و تخیل و خلاقیت را در آنها از بین ببریم .
به امید روزی که هر فرد در جامعه با استفاده از خلاقیت های خود یک مبتکر توانا باشد .
تهیه کنندگان : خانمها لیلا حسین مردی
فریبــا حـدادی
معصومه غـلامـی
معصومه کـاونـدی
گروه هـاي آمـوزش عمومـي بخـش بوستـان و گلستـان
گــروه ا د بيـــا ت ( اردیبهشت 85 )
بازگشت به وبلاگ ادبیات بازگشت به وبلاگ گروه های آموزشی